Kültür ile Stratejinin Varlığı ve Ahlakı I: Ontoloji

Kişiler:

Sokrates – sorularla düşünmeyi derinleştiren filozof

Hamdi – satış kültürü ve strateji mimarlığı üzerinde çalışan satış lideri

I. Perde — Ontoloji: “Kültür ve Strateji Nedir?”

Sokrates: Hamdi, bana söyle: Strateji nedir, kültür nedir?

Hamdi: Strateji, geleceğe dönük niyetlerimizin planlı ifadesi; kültür ise bugün nasıl davrandığımızı belirleyen görünmez kurallar bütünü.

Sokrates: O halde strateji, “olması istenen”, kültür ise “olan” diyebilir miyiz?

Hamdi: Evet, bu ayrım bana yerinde görünüyor.

Sokrates: Öyleyse sorayım: “Olan” mı “olması istenen”i belirler, yoksa “olması istenen” mi “olan”ı dönüştürür?

Hamdi: Duruma göre değişiyor. Büyük ve köklü yapılarda “olan” daha baskın; çevik ve baskı altındaki yapılarda “olması istenen” daha etkili.

Sokrates: Aristoteles derdi ki, madde formu taşır; form maddeye biçim verir. Stratejiyi form, kültürü madde sayarsak, biri olmadan diğeri tamam olabilir mi?

Hamdi: Olmaz. Stratejinin kök salacağı bir “madde” (kültür) gerek; kültürün de yön bulacağı bir “form” (strateji).

Sokrates: Öyleyse ikisi yin-yang gibi: Ayrı ama birbirini tamamlayan. Peki kültür nerede yaşar? Belgelerde mi, zihinlerde mi, ilişkilerde mi?

Hamdi: Hepsinde. Ama en çok ilişkilerde ve alışkanlıklarda. Yazılı değerler, yazılmamış normlara yenilebilir.

Sokrates: Güzel. O halde kültür, etkileşimlerden doğan bir “ortaya çıkan” (emergent) özellik; strateji ise niyetlerin bilinçli inşası.

Şimdi sana bir düşünce deneyi: Theseus’un Gemisi. Bir şirket, insanlarını, süreçlerini, KPI’larını ve araçlarını adım adım değiştirirse; aynı isimle anılsa da hâlâ aynı kültür müdür?

Hamdi: Eğer hikâyeyi ve ritüelleri korursa “aynı” hissedilebilir; ama ritüeller ve hikâye koparsa, isim aynı kalsa da kültür farklılaşır.

Sokrates: Demek ki kültürün özünde hikâye ve ritüel var. Strateji de hikâye ister mi?

Hamdi: Evet. Strateji, hikâye olmadan yalnızca hedefler yığınıdır; insanı çekmez, harekete geçirmez.

Sokrates: Şimdi senin matrise dönelim. (Gülümser.)

Strateji Baskın alanda ontolojik olarak ne görürüz?

Hamdi: Formun baskısı. Niyet ve plan, maddeyi şekillendirmek için kurallar ve teşvikler kurar. Kültür hızla tasarlanır ya da yerine konur.

Sokrates: Kültür Baskın alanda?

Hamdi: Maddenin ataletini. Tarih, kimlik ve ritüeller stratejiyi süzgeçten geçirir; yeni form, ancak mevcut maddeyle uyumluysa tutunur.

Sokrates: Denge Arayışı?

Hamdi: Diyalektik bir alan. Form ile madde sürekli iter-çekere girer; denge zaman ister ve çoğu zaman yerel varyantlar üretir.

Sokrates: Kimlik/Kaos?

Hamdi: Ne form net ne madde tutarlı; geçici şekillenmeler ve anlık uyumlar görülür. Kimlik hâlâ hamdır.

Sokrates: Öyleyse ontolojik dersimiz şu: Strateji (form) ve kültür (madde) karşıt değil, tamamlayıcıdır. Birini görmezden gelen, diğerini sakat bırakır.